Adressat Unbekannt

Tijdens de projectweek keken we in verband met de lessen Nederlands naar een toneelstuk Adres Onbekend, gebracht door Erik Burke en Wim Stevens. Dit is een dramatisering van de gelijknamige briefroman geschreven door Kathrine Kressmann Taylor.

Vooraleer het toneelstuk begon kregen we eerst een korte "geschiedenisles" over hoe het Duitse regime in die tijd juist in elkaar zat.

Maak je geen zorgen, dit was allesbehalve saai. Toen we het desbetreffende lokaal binnen gingen konden we meteen in groepjes van acht personen gaan zitten. We zouden in deze groepen een korte quiz spelen met als thema WO II.

Ik had meteen hoge verwachtingen aangezien ik om te beginnen met mijn vrienden vanuit de Latijnse klas zat, en dat ze allemaal goede quizzers zijn. Anderzijds schatte ik mezelf hoog in aangezien ik interesse heb in de wereldoorlogen en hierover veel heb geleerd tijdens de uitwisseling met de Frankfurtse Liebigschule. 

In het eerste deel van de quiz bleken mijn vermoedens te kloppen. We behaalden tijdens de eerste zes vragen een perfecte score. We waren hier zeker van omdat de auteurs na het stellen van elke meerkeuzevraag meteen na het beantwoorden het correcte antwoord en wat extra context en vergelijkingen met hedendaagse situaties maakten. Persoonlijk vond ik dit een erg leuke en boeiende methode om bij te leren.

Jammer genoeg liep het bij vraag zeven fout. Er werd gevraagd welke van de volgende groepen actief waren tijdens de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog: de Gestapo, de SS, de SA of de SD. Ik wist meteen welke groep werd bedoeld en begon enkel feitjes over hen op te sommen zoals hun befaamde bruine uniformen. Ik kon echter niet op de naam komen en gokte op SD. Dit was natuurlijk fout, het correcte antwoord is de SA.

Persoonlijk ben ik erg teleurgesteld dat ik het correcte antwoord niet wist, aangezien ik in het boek de Engel van München, waar ik tevens een blogpost over heb, uitvoerig over dit onderwerp heb gelezen.

Wat nog meer zout in de wonde strooit is het feit dat deze vergissing ons de eerste plaats van SIGO en een zilveren medaille in de lijst met topscores van Vlaanderen heeft gekost. 

Desondanks heb ik me toch geamuseerd tijdens dit eerste deel. 

Hierna konden we van een, voor ons, lange pauze genieten alvorens we naar het toneelstuk zelf begonnen te kijken.

Het toneelstuk begon met een korte voorstelling van de personages.  Ze deden dit op een vrij informatieve manier en gingen wat interactie aan met het publiek. Redelijk snel, na een minuut of twee drie kropen de acteurs naadloos in hun rol en begonnen met het vertellen van hun boeiende verhaal. Ik vond het erg tof om naar het verhaal te luisteren.

Hieronder volgt een korte samenvatting van het verhaal en wat ik er juist van vond. Indien je van plan bent om het toneelstuk nog te bekijken of het boek te lezen sla je dit deel dus best over ;)

Het verhaal begint als volgt: twee vrienden en handelspartners, Martin & Max wonen in de VS en leiden een goed leven. Martin besloot om voor zijn zaken naar Duitsland te verhuizen. We bevinden ons nu in begin de jaren 30. Hij valt daar een beetje met zijn gat in de boter. De acteur lichtte dit als volgt toe: "Elke dollar is er ineens drie waard”. Met andere woorden Martin leidt een luxueus leventje in Duitsland.

Hij woont in een bescheiden villaatje met slechts 30 kamers, 10 bedienden, 3 stallen en zo gaat het lijstje nog even verder. De twee wisselen nog regelmatig brieven uit. Maar hoe meer de politieke situatie in Duitsland evolueert naar het beruchte regime van WW II des te meer Martin afstand neemt van Max.

Max ontvangt op een dag een brief waarin Martin impliceert dat hij zich achter het regime zet. Hij denkt terecht dat zijn beste vriend hem dat nooit zou aandoen, dus vraagt hij een simpele bevestiging: antwoord met ja als je tegen het bewind bent. Max probeert rustig te blijven maar wanneer hij de bikkelharde woorden “Nee dat is niet zo” ontvangt in een volgende brief is hij helemaal kapot. 

Om als een poeta doctus over te komen en een extra puntje te scoren bij de leerkracht Nederlands vertel ik jullie graag dat dit deel het motorisch moment wordt genoemd :)

Wat ik verder ook erg knap vind is de manier hoe de acteurs het verhaal ondersteunen met hun kledij, attributen en het decor. Je zult merken dat doorheen het stuk de kledij steeds strakker wordt: Martin start het verhaal met een losse badjas met vredevolle bloemen, maar eindigt in een strak pak. Dit symboliseert hoe de spanningen tussen het duo steeds meer toenemen. 

Ook werd er erg goed nagedacht over het decor. Een zwart doek met een rode streep symboliseert Duitsland, voor mij heeft dit geen verdere uitleg nodig, terwijl San Francisco, de stad waar de Golden Gate Bridge staat en die overigens werd gesticht tijdens de Gold Rush, wordt voorgesteld door een gouden achtergrond.

Maar goed nu terug naar het verhaal :) 

Verder volgt een briefwisseling waarbij de gemoederen hoog oplopen. Brieven worden verfrommeld en verscheurd, tot Max een tweede steek in zijn rug krijgt:

"Het is beter dat we geen vrienden meer zijn Max, stop alsjeblieft met brieven sturen, je brengt me in gevaar! Martin".

Verba volant, scripta manent. 

Ik moet zeggen dat deze scène best hard bij mij binnenkwam. Ik heb dit jammer genoeg zelf al meegemaakt met een beste vriend en begreep dus ongelofelijk goed hoe Max zich voelde en hoe hij reageerde. Ik kon het toen ook niet loslaten om toch te blijven sturen. 

Voor Max was het zelf nog een stuk erger: hij had de hulp van zijn vriend hard nodig aangezien zijn zus in gevaar was in Duitsland. Ze had zich in een opera in Berlijn namelijk openlijk geuit als een Jood. Je kan je wel inbeelden welke gevolgen dit had. Met de SA op haar hielen zoekt ze hulp bij Max. Ze wordt echter meteen terug uit de nochtans ruime villa gezet. Dit zal haar dood betekenen.

Uiteraard is Martin hier kapot van. Hij bedenkt een sluw plan om zijn oude vriend de dood in te jagen. Hij stuurt een serie geheimzinnige brieven die lijken op gecodeerde berichten:

“Hier is de nodige info voor onze volgende expositie. De volgende schilderijen worden maandag in Berlijn geleverd: Picasso, 16 bij 24 groen; Van Gogh 21 bij 33, rood, twee stuks; Much 12 bij 25, blauw. Ik vertrouw erop dat jij alles verder in orde brengt.”

Hierdoor komt Max op de radar van de Duitsers. Uiteindelijk zal een derde brief met dit verdacht taalgebruik terug geleverd worden bij Martin met de befaamde stempel

Adressat unbekannt 

Om af te sluiten wil ik graag nog zeggen dat ik het ongelofelijk knap vind dat Taylor dit boek heeft gepubliceerd in 1938. Ze heeft dus erg goed kunnen aanvoelen hoe de oorlog zou verlopen. Het boek is fictie, maar je zou dit echt niet denken wanneer je de voorstelling ziet. Het verhaal zal zeker voor een lange tijd blijven hangen.

Ik moet zeggen dat ik erg genoten heb van deze voorstelling. Het is dan ook veruit mijn favoriete toneelstuk dat ik ooit met school heb bekeken. Ik hoop dat de komende generaties vijfde jaar ook de kans krijgen om naar hiernaar te kijken en dat ze hier even hard van zullen genieten.